III. Onderhoud kapitaalgoederen | Programmabegroting 2027

Inleiding

In de openbare ruimte bevinden zich veel zaken die eigendom van de gemeente zijn. Deze eigendommen kunnen als volgt worden ingedeeld:

infrastructuur: wegen, water en riolering
voorzieningen: groen (o.a. bomen), verlichting, sportvelden, speelvoorzieningen
gebouwen: scholen, sport- en welzijnsaccommodaties, huisvesting gemeente en brandweer.

Al deze eigendommen, die ook wel kapitaalgoederen worden genoemd, moeten door de gemeente worden onderhouden. De door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveaus worden in deze paragraaf toegelicht.

Welke afspraken zijn over het onderhoud van de kapitaalgoederen gemaakt?

De gemeenteraad heeft beleids- en beheerplannen vastgesteld die de uitgangspunten bevatten voor dat onderhoud. Het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP OR) is het beleidsdocument waarin de kwaliteit van de openbare ruimte is vastgelegd en de visie op vastgoed geeft de koers aan voor het maatschappelijk vastgoed.

In 2026 wordt een nieuw beheerplan oftewel een Integraal programma Beheer en onderhoud Openbare Ruimte (programma IBOR) opgesteld. De afgelopen jaren zijn diverse beleidsdocumenten geactualiseerd en deze vormen belangrijke kaders voor het programma IBOR. Dit zijn onder andere het Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte (IKP-OR), het speelbeleid ‘Samen(spel) in Overbetuwe’, het Programma Mobiliteit (GMO), het Lichtprogramma, het Water- en rioleringsprogramma en dergelijke.

In het IKP-OR zijn de kwaliteitsniveaus van de openbare ruimte vastgesteld op het scenario ‘De basis op orde’ oftewel de gemiddelde beeldkwaliteitsniveau B. Om te toetsen of deze kwaliteitsniveaus in de werkelijkheid behaald worden, heeft er in 2025 een algemene beheerschouw plaatsgevonden. Uit de beheerschouw 2025 blijkt dat Overbetuwe voldoet aan het door de raad vastgestelde onderhoudsniveau van het IKP OR.

In de vergadering van 8 september heeft het college besloten het programma IBOR verder uit te werken op basis van de voorgestelde maatregelen. We voeren het beheer en onderhoud uit:

Binnen de beeldkwaliteit de werkpakketten minimaliseren.
Minder grote herstelwerkzaamheden uitvoeren, waardoor vervangingen eerder plaatsvinden.
Het combineren van herinrichtingen met middelen van andere beleidsambities.
De uitvoering van het speelbeleid ‘Samen(spel) in Overbetuwe’ aan laten sluiten bij een realistische planning.
Gebruik maken van de marktwerking op lopende contracten.

Dit leidt niet tot een lagere beeldkwaliteit, we blijven binnen de beleidsmatige toelaatbare norm voor afwijkingen en we blijven voldoen aan de gestelde kaders van de Raad.

In onderstaande tabel wordt weergegeven wanneer de beheerplannen en/of onderhoudsplannen worden geactualiseerd en ter vaststelling worden aangeboden aan het college en de raad.

Beleidsdocument	Datum vaststelling	Geplande actualisatie[1]
Integrale Beheerplannen Openbare Ruimte	14-12-2010	collegebesluit december 2026
Beheerplan wegen 2014-2018 (integrale beheerplannen)	17-03-2015	collegebesluit december 2026
Water- en Rioleringsprogramma 2025-2029	27-06-2024	2029 [2]
Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR)	21-03-2023	2028
Beleidsplan Licht in Overbetuwe	27-01-2026	2030
Speelbeleid Samenspel(en) in Overbetuwe	15-02-2022	2030
Nota Voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties	11-04-2013	2026
Grondstoffenbeleidsplan	27-06-2024	2029
Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen (sportvelden, veldmeubilair, sportinventaris).	28-10-2008	2026
Visie op vastgoed	11-02-2025	2027

[1] Het jaartal geeft weer in welk jaar de actualisatie leidt tot een voorstel aan de gemeenteraad.

[2] Zie ook de opmerkingen over de bekostigingssystematiek riolering in de paragraaf lokale lasten.

Kwaliteitsniveaus

In het Kwaliteitsplan Beheer Openbare Ruimte (IKP OR) is gewerkt met drie kwaliteitsniveaus te weten laag, basis en goed[1]. De beschrijving van de kwaliteitsniveaus op verschillende aspecten zijn in het hierna opgenomen overzicht uitgewerkt.

Kwaliteitsniveau	Laag	Basis	Hoog
Wettelijke voorschriften	Achterstallig onderhoud komt periodiek voor	Achterstallig onderhoud komt incidenteel voor	Achterstallig onderhoud komt niet voor
Milieueffecten	Het onderhoudsniveau van het kapitaalgoed is zodanig dat in onvoldoende mate efficiënt en zuinig met natuurlijke hulpbronnen wordt omgegaan	Het onderhoudsniveau van het kapitaalgoed is zodanig dat in voldoende mate efficiënt en zuinig met natuurlijke hulpbronnen wordt omgegaan	Het onderhoudsniveau van het kapitaalgoed is zodanig dat in ruime mate efficiënt en zuinig met natuurlijke hulpbronnen wordt omgegaan
Oordeel inwoners (schaal 1,0-10,0)	Score 1,0 - 5,5	Score 5,5 – 7,0	Score 7,1 – 10,0
Veiligheid (objectief)	Door de wijze van onderhoud is de kans op ongelukken niet uitgesloten	Door de wijze van onderhoud bestaat weinig kans op ongelukken	Door de wijze van onderhoud bestaat een zeer geringe kans op ongelukken
Gevoelswaarde inwoners (subjectief)	Inwoners ervaren de openbare ruimte (m.b.t. het betreffende kapitaalgoed) als onveilig en onvoldoende leefbaar	Inwoners ervaren de openbare ruimte (m.b.t. het betreffende kapitaalgoed) als voldoende veilig en leefbaar	Inwoners ervaren de openbare ruimte (m.b.t. het betreffende kapitaalgoed) als zeer veilig en leefbaar
Klachten	De gemeente ontvangt veel klachten over het kapitaalgoed	De gemeente ontvangt weinig klachten over het kapitaalgoed	De gemeente ontvangt geen klachten over het kapitaalgoed
Claims	Grote kans op gegronde schadeclaims	Weinig kans op gegronde schadeclaims	Geen kans op gegronde schadeclaims

[1] In de overzichten is het kwaliteitsniveau “goed” gewijzigd in “hoog”.

In plannen vastgelegde kwaliteitsniveaus van het onderhoud

Naam beleids-/beheersplan	Datum raadsbesluit	Kwaliteitscriteria (laag, basis of hoog)
Beheerplan Openbare Ruimte	14-12-2010	Wegen: basisniveau Groen Binnen bebouwde kom: basis/hoog niveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Straatreiniging Centra en bebouwde kom: basisniveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau Openbare verlichting: basisniveau Straatmeubilair Binnen bebouwde kom: basisniveau Buiten bebouwde kom: basisniveau Bedrijventerreinen: basisniveau
Integraal Kwaliteitsplan Openbare Ruimte	23-02-2021	In het IKP OR is de strategie, de bekostiging en het beleid van de verschillende beheerdisciplines voor de openbare ruimte op hoofdlijnen uitgewerkt. Het doelmatig en eigentijds beheer moet leiden tot een aantrekkelijke leefomgeving waarin inwoners prettig kunnen wonen en werken. Het IKP zorgt dat voor bestuur, de organisatie en de inwoners duidelijk is wat men mag verwachten van het beheer van de openbare ruimte. Het vastgestelde IKP OR is uitgangspunt voor het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte en de basis voor de uitwerking in beheerplannen.
Beheerplan Wegen 2014 - 2018	17-03-2015	Wegen: basisniveau
Water- en Rioleringsprogramma WRP 2025-2029	27-06-2024	Door invulling te geven aan de uitvoering van het WRP worden de volgende effecten beoogd: • zorgdragen voor een goede volksgezondheid. • verbeteren van de kwaliteit van het oppervlaktewater. • verminderen van de verdroging. • klimaatbewust handelen van bewoners, bedrijven en instellingen. • beperken van wateroverlast bij hevige regenval. • klimaat robuust ingerichte openbare ruimte. De LAS (Lokale Adaptatiestrategie) helpt ons om te gaan met het veranderende klimaat, en een omgeving te creëren die deze veranderingen aankan. Dat is dus een klimaat adaptieve omgeving. Om dit in 2050 te kunnen bereiken, moet er voldoende aandacht zijn voor: • terugdringen van wateroverlast bij piekbuien • verminderen van langdurige droogte • het beperken van hittestress in de bebouwde gebieden • verminderen van het risico op overstromingen. We zijn in gemeente Overbetuwe al jaren bezig om de leefomgeving aan te passen op het veranderende klimaat. Dit zetten we de komende jaren door. Klimaatadaptatie wordt steeds meer een onderdeel van ons dagelijks werk. Wanneer we projecten uitvoeren doen we dit op een klimaat adaptieve manier, dit is geborgd in het IKP-OR.
Beleidsplan Licht in Overbetuwe	27-01-2026	Het lichtprogramma beschrijft concrete maatregelen en kaders voor de ruimtelijke ontwikkelingen, het beheer, de bescherming en het gebruik van de fysieke leefomgeving met specifieke aandacht voor licht. Daarmee aan te sluiten op de doelstellingen in de programma’s Mobiliteit en Duurzaamheid. We geven met dit programma uitvoering aan de wettelijke zorgplicht voor veilige openbare ruimte door voldoende licht.
Speelbeleid Samenspel(en) in Overbetuwe	15-02-2022	Het speelbeleid 'Samen(spel) in Overbetuwe' is vastgesteld. Het onderhoud en beheer van speelvoorzieningen gaat uit van wettelijke (veiligheids)voorschriften. Met behulp van inspecties wordt dit geborgd. Er is een grens aan de financiële ruimte voor het onderhoud en beheer. Met behulp van een meerjaren renovatieplan wordt wijk- en kerngericht gewerkt aan renovaties van speelruimte.
Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties	11-04-2013	Het gaat hier om de gemeentelijke gebouwen voor welzijn en sport, de schoolgebouwen en de overige gebouwen (huisvesting bestuur en ambtenaren, brandweer, enz.). De basis onder de onderhoudsbegrotingen is gelegen in door derden opgestelde meerjaren onderhoudsplanningen. In 2026 zijn deze MJOP's weer geactualiseerd.
Gemeentelijke accommodaties niet zijnde gebouwen (voetbalvelden, veldmeubilair en sportinventaris)	28-10-2008	Bij de voetbalvelden bekijken we jaarlijks kritisch welk onderhoud daadwerkelijk nodig is. Op 7 september 2021 heeft de gemeenteraad de sport- en beweegnota vastgesteld. In deze nota is o.a. afgesproken dat een nieuwe tarievenstructuur wordt onderzocht. Dit onderzoek is afgerond. Resultaat is dat er geen kostprijsdekkende tarieven worden ingevoerd maar de tarieven worden voor een periode van 3 jaar gebaseerd op een vast te stellen percentage van kostendekkendheid. Voor een natuurgrasveld geldt een percentage van kostendekkendheid van 15% en voor een kunstgrasveld een percentage van 12%. De sportinventaris wordt jaarlijks gekeurd. Aan de hand van de jaarlijkse keuring bekijken we of vervanging nodig is of dat onderhoud voldoende is. Ook controleren we middels jaarlijkse inspecties het veldmeubilair. Aan de hand hiervan bekijken we welk veldmeubilair aan vervanging toe is. Op basis hiervan kan het na te streven onderhoudsniveau worden aangemerkt als “basis”.
Visie op Vastgoed	11-02-2025	Op 11 februari 2025 is de visie op vastgoed vastgesteld in de gemeenteraad. De pijler kostendekkende tarieven is nader uitgewerkt en zal in 2027 wederom aan de raad worden voorgelegd.

Financiële consequenties

In 2026 zijn alle arealen compleet inzichtelijk gemaakt. Ook is er samen met een extern bureau een rekenmotor opgezet, waarin alle beheergroepen zijn onderverdeeld in werkpakketten, die aansluiten op de huidige werkwijze van Overbetuwe.

De raad heeft de kwaliteit van de openbare ruimte en de financiële kaders in de begroting (inclusief de ombuigingen) vastgesteld. Op basis van de totale kosten van de actuele werkpakketten en de beheerschouw 2025 kan geconcludeerd worden dat het programma IBOR opgesteld wordt binnen de inhoudelijke en financiële kaders. Dit betekent wel dat de uitvoering van het beheer en onderhoud bij de ondergrens blijft van de kwaliteitsniveaus van het IKP OR.

In de vergadering van 8 september heeft het college besloten het programma IBOR verder uit te werken op basis van de voorgestelde maatregelen. Vooruitlopend op de definitieve vaststelling van het programma IBOR in december 2026 zijn de financiële middelen al aan het juiste taakveld toegewezen.

Voor de gemeentelijke gebouwen zijn de ramingen voor onderhoudslasten uit het meerjarenonderhoudsplan in het overzicht vermeld. Op de taakvelden van de gemeentelijke gebouwen zijn namelijk ook overige niet-onderhoud gerelateerde exploitatielasten verwerkt.

Omschrijving	Plan	Jaar vaststelling	Begroot 2027 (bedragen x € 1.000)	Voorz. /BR beschikbaar	Voldoende omvang?
Wegbeheer / openbaar groen / straatreiniging / straatverlichting / speelvoorzieningen	Programma IBOR, waaronder Beleidsplan Openbare Verlichting, Speelbeleid	2026	7.592	Neen	IKP/OR
Water	Waterplan gemeente Overbetuwe	2024	415	Maakt deel uit van WRP	Zie WRP
Riolering	Waterplan gemeente Overbetuwe	2024	3.467 [1]	Ja	Ja
Schoolgebouwen	Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties (Op basis van laatst vastgestelde MJOP's)	2013	519	Ja	Ja
Gebouwen voor huisvesting bestuur en ambtelijk apparaat	Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties (Op basis van laatst vastgestelde MJOP's)	2013	45	Ja	Ja
Gebouwen voor welzijn en sport	Nota voorziening groot onderhoud gemeentelijke accommodaties (Op basis van laatst vastgestelde MJOP's)	2013	587	Ja	Ja
Accommodaties niet zijnde gebouwen (sportvelden, veldmeubilair, sportinventaris)	Sportnota (nog vast te stellen)	2019	266	Neen	Ja
Totaal			12.891

[1] Excl. de onttrekking uit de voorziening.